Так сан жуп сан
Так жана жуп сандар
Так жана жуп сандар боюнча сабактын презентациясы
Просмотр содержимого документа
«Так жана жуп сандар»
Так жана жуп сандар
Жамбилова Майрамгүл Шакирбековна
№ 5 Назир Токторбаев атындагы орто мектептин
Башталгыч класс мугалими
Эгер сандарды экиге бөлгөндө бирдей сумма чыкса анда ал сандар жуп сандар, ал эми айырма болсо так сандар деп аталат.
Тапшырма: Сүрөттөрдөгү нерселерди санагыла жана алардын жуп же так экендиктерин аныктагыла.
Тапшырма: “Сандарды тааныйбыз” оюуну. Экранга көрүнгөн санды атагыла жана анын жуп же так сан экендигин аныктагыла.
Тапшырма: Сүрөттөрдүн жардамында амалдарды аткарабыз жана чыгарылыштын так же жуп сан экендигин аныктайбыз
Маселе иштөө: Бейшендин 10 жаңгагы болгон. Үчөөнү Айбекке берди. Бейшендин канча жаңгагы калды?
Маселе иштөө: Айбектин 9 сому бар.7 сомго ал конфет сатып алды. Айбектин канча сому калды.
Келгиле балдар биз дагы эле жогорудагыдай эле салыштырмалуу ойлонуу ыкмасын колдонуу менен маселебизди чечип алалы. Анткени азыр жаныбызда 9 сом акча жана конфета сатып алуу үчүн бизде дүкөн жок. Бирок бул бизге эч кандай кыйынчылык жарапайт. Анткени ошол эле математикалык таякчабыздын жардамында ушул маселени да чечип алуу мүмкүнчүлүгүбүз бар. Ал үчүн таякчаларыбыздан өзүбүзгө 9 таякчаны бөлүп алалы. Жаныңардагы шеригиңерди дүкөнчү катары элестеткиле жана ага конфета сатып алууүчүн өзүңөрдүн 7 таякчаңарды бере тургула. Колуңарда канча таякча калды? Колуңарда канча таякча калса Айбекте да ошончо сом акчасы калды.
Көңүл бурганыңыздар үчүн чоң рахмат!
Жуп сандар: аларды кантип аныктоого болот, мисалдар, көнүгүүлөр
Ыраазы:
Ар бир жуп сан так 2ге бөлүнгөндүктөн, жуп санды экинчисине көбөйтүп, экинчисинен алабыз, демек, каалаган жуп сандын жалпы формасы:
Жубайлардын ортосунда жайгашкан, 3, 5, 7 жана башкалар сыяктуу сандар эмне болот?
Алар жакшы так сандар. Ошентип, бүтүндөй сандарды ушул эки кенен категорияга бөлсө болот: так жана жуп. Сандардын мындай сапаты деп аталат паритет.
Жана сан тизилиштеринен көрүп тургандай, жуп жана жуп тактар бири-бири менен катарлашат, башкача айтканда 0ден баштасак, ал жуп, андан кийин 1, так, андан кийин 2, жуп, андан кийин 3, так. жана башка.
Жуп сандардын мисалдары
Бүтүндөй чоңдуктар бар болгондо, алардын кээ бирлери табияттагы жана көптөгөн чыныгы турмуштук кырдаалдардагы жуп сандагы жана бар болгон болушу мүмкүн. Эгерде экөөнүн кайсы топторун түзүүгө боло тургандыгы белгилүү бир чоңдукка ээ болсо, анда ал жуп да болот. Мисалы:
-Бардыгы болуп колдун манжалары 10, бул жуп сан. Бизде көздүн, колдун, кулактын, буттун жана буттун жуп саны бар.
-Курт-кумурскалардын дээрлик ар дайым 2 жуп канаты болот, башкача айтканда алардын жалпысынан 4 канаты бар, алардын дагы 3 жуп буту, бардыгы 6 буту жана 2 антеннасы бар.
-Бизде 2 ата-эне, 4 чоң ата, 8 чоң ата, 16 чоң ата, чоң эне жана башкалар бар. Булардын бардыгы жуп сандар.
-Жапылдак жалбырактары бар гүлдөр, анын ичинде 34кө чейин гүлдөр бар.
-Калыстар тобун көбүнчө 12 адам түзөт.
-Теннис, бокс, фехтование, күрөш, шахмат сыяктуу спорт түрлөрү 2 адамдын ортосунда ойнолот. Теннисте түгөйлөр ортосунда беттештер болот.
-Волейбол командасы корттогу 6 оюнчудан турат.
-Шахмат тактасында 64 квадрат жана 2 даана топтом бар: ак жана кара. Комплексте ушул сыяктуу 16 даана бар: падыша, ханыша, епископ, рыцарь жана ломбард, алардын баарында жуп сандагы бөлүктөр бар, өзгөчө падыша менен ханышадан тышкары. Ошентип, ар бир оюнчуда 2 епископ, 2 рок, 2 рыцарь жана 8 күрөө бар.
Жуп сандардын амалдары жана касиеттери
Жуп сандар менен бардык белгилүү арифметикалык амалдарды жүргүзсө болот: кошуу, кемитүү, көбөйтүү, бөлүү, өркүндөтүү жана башкалар. Кыскасы, жуп сандарга кирген бүтүндөй сандар менен бардык уруксат берилген амалдарды жасай аласыз.
Бирок, бул операциялардын натыйжалары айрым өзгөчөлүктөргө ээ. Жыйынтыгында байкалаарлык нерселер:
-Жаш сандар дагы так сандардын ортосуна кирип кеткен, буга чейин көргөнбүз.
-Эки же андан көп жуп сандарды качан кошсок, натыйжасы жуп болот. Келиңиз:
-Ал эми бирөөсүн жуп, бирин так деп эки санды кошсок, натыйжасы так болот. Мисалы, 2 + 3 = 5 же 15 + 24 = 39.
-Эки жуп санды көбөйтүп, биз дагы жуп санга ээ болобуз. Так же жупту көбөйтсөк, ошол эле нерсе болот. Аны көрүү үчүн төмөнкүдөй жөнөкөй операцияларды жасайбыз:
X жупту жупташтырыңыз: 28 x 52 = 1456
Так x жуп: 12 x 33 = 396
Анын ордуна эки так сандын көбөйтүүсү ар дайым так.
-Жөнөкөй даражага көтөрүлгөн ар кандай сан оң, сандын белгисине карабастан:
2 4 = 2 x 2 x 2 x 2 = 16
(-3) 4 = (-3) x (-3) x (-3) x (-3) = 81
-Ооба чейин мындай сан чейин 2 ал тургай, анда чейин ал тургай. Келгиле, биринчи квадраттардын жуп сандардан келип чыккандыгын текшерип көрөлү:
4, 9,16, 25, 36, 49, 64, 81, 100, 121, 144, 169, 196, 225…
Анын ордуна 25 5тин квадраты, ал так эмес, 49 7дин квадраты, ал дагы так.
-Жуптун жана башка жуптун бөлүнүшүнүн ортосундагы калдык да бирдей. Мисалы, 100дү 18ге бөлсөк, 5-бөлүк, калганы 10 болот.
Чечилген көнүгүүлөр
— Exercise 1
Кайсынысы жуп, кайсынысы так экендигин аныктаңыз:
12, 33, 46, 51, 69, 70, 82, 98, 100, 101, 121, 134, 145, 159, 162, 177, 183, 196.
Solution
12, 46, 70, 82, 98, 100, 134, 162, 196.
— Exercise 2
Үч удаалаш жуп сандар 324кө чейин кошулат. Сандар кандай?
Solution
Келгиле, биз «n» деп атаган кандай гана номер болбосун. Анын жуп экендигин же болбогонун билбегендиктен, анын башында берилген критерий менен, жуп сан 2n формасында экендигин айткан адам менен экенине ынанабыз.
2nге чейин удаалаш сан 2n + 1, бирок бул так эмес, анткени биз алардын бири-бирине катмарлангандыгын билебиз, ошондуктан кайра 1: 2n +2 кошобуз.
Ушуну менен үчүнчү сан: 2n + 4.
Эми үч ырааттуу жуп сандарды даярдап, аларды кошуп, сумманы 324кө барабар кылабыз, анткени билдирүү талап кылат:
2n + 2n + 2 + 2n + 4 = 324
Бардык “2n” шарттарын кошобуз, анткени алар окшош, ошондой эле теңдиктин сол жагындагы сандар:
6n + 6 = 324 → 6n = 318
Бирок көңүл, n = 53 Ал эмес жуп сан жана көйгөй биз сураган сандардын бир бөлүгү эмес. Билдирүүдө алар «катары менен үч жуп сандар» деп айтылат.
Чындыгында биз издеген биринчи сан: 2n = 2 x 53 = 106.
Кийинкиси 108, үчүнчүсү 110.
Үч санды кошсок, чындыгында 324 алынганын көрөбүз:
106 + 108 + 110 = 324
— Exercise 3
0ден башталган жыйырманчы жуптук натуралдык санды алуу формуласын таап, кол менен текшерип, ушул санды тап.
Solution
0 биринчи жуп сан, андан кийин 2 келип, андан кийин 4 жана ошентип бири-бири менен катташкандыгын эстеп, дагы бир сандан 0 табууга мүмкүнчүлүк берген формуланы ойлоп табалы, ал дагы табигый нерсе.
Бул формула төмөнкүлөр болушу мүмкүн:
Муну менен биз n = 1 кылып 0 алабыз:
Эми n = 2 кылып, 2 жупун алалы
N = 3 жыйынтыгын алып, 4-жуп:
Акырында n = 20 түзөт:
Жыйырманчы жуп 38де жана биз аны текшеребиз:
0, 2, 4, 6, 8, 10, 12, 14, 16, 18, 20, 22, 24, 26, 28, 30, 32, 34, 36, 38
Жүздөн бешинчи жуп сан формуланы кандайча колдоноорун окурман айта алабы?
Шилтемелер
Географиянын 12 тармагы (жана ар бири эмнелерди изилдейт)
Мануэль Чили «Каспикара»: өмүр баяны жана чыгармалары
Так жана жуп сандар
Так жана жуп сандар темасы боюнча сабактын иштелмеси
Просмотр содержимого документа
«Так жана жуп сандар»
Жамбилова Майрамгүл Шакирбековна
[Адрес электронной почты]
Тема: Так жана жуп сандар
№ 5 Назир Токторбаев атындагы орто мектеби
1-класстар үчүн математика сабагынан
Сабактын темасы: Так жана жуп сандар
Билим берүүчүлүк: Окуучуларга так жана жуп сандардын маанисин түшүндүрүү;
Өнүктүрүүчүлүк: Алардын сандардын ортосундагы айрымачылыкты таанып-билүү жөндөмүн өстүрүү;
Бир орундуу сандар менен элементардык арифметикалык амалдарды (кошуу жана кемитүү) аткаруу жөндөмүн калыптандыруу;
Тарбиялык: Балдардын жөнөкөй сандардын жардамында элементардык операцияларды аткартуу аркылуу эске тутуу, кабыл алуу, көңүл буруу жөндөмдүүлүктөрүн тарбиялоо;
Сабактын формсы: Аралаш;
Сабактын усулдары: Интерактивдик усулдар
Сабактын жабдылышы: Флиппчард, маркер, таякчалар, түстүү кагаздар, түстүү фигуралар; компьютер, проектор;
Өнүктүрүү кадамы – 10 минута;
Талдоо кадамы – 5 минута;
Калыптандыруу кадамы – 10 минута;
Такташтыруу кадамы – 5 минута;
Бышыктоо кадамы – 5 минута;
Жыйынтыктоо кадамы – 5 минута;
Алтын эрежени кабылдоо;
Окуучулардын сабакка даярдыгын уюштуруу;
Топторго бөлүштүрүү (оюн аркылуу);
Мында мугалим окуучуларга бүгүнкү өтүлө турган тема “Так жана жуп сандар” деген теманы өтөөрүбүз тууралуу окуучуларга маалымдоо менен сабактын максаты эана жаңы өтүлүүчү теманын теориялык мазмуну менен тааныштырат. Ал үчүн төмөнкү мисал менен окуучуларга так жана жуп сандар боюнча түшүнүктөрдү берет.
Суроо: Улан бүгүн мектепке өзү жалгыз келди. Балдар айткылачы Улан канча окуучу?
Суроо: Анда Улан 2 ге бөлүнө алабы?
Жооп: Жок, бөлүнө албайт.
Суроо: Анда Улан 1 өө болсо, 1 саны 2 ге ажырабаса кандай сан болот?, айткылачы балдар.
Жооп: Так сан болот (Бул суроого окуучулар жооп бере албаса мугалим өзү жооп берсе болот).
Суроо: Ошентип балдар 2 ге бөлүнбөгөн сандарды биз кандай сандар деп атайт экенбиз?
Жооп: Так сандар деп атайт экенбиз.
Улан кечээ Роза менен бирге мектепке келишкен. Айткылачы балдар Улан менен Роза канча окуучу?
Суроо: Анда Улан менен Роза 2 ге бөлүнө алышабы?
Жооп: Албетте бөлүнө алышат. Алар 2 окуучу да.
Суроо: Анда 2 ге бөлүнгөн бардык сандар эмне деп аталат?
Жооп: Жуп сандар деп аталат.
Азаматсыңар балдар анда эмесе бардыгыбыз 1-слайдка көңүлүбүздү бурсак.
Эгер сандарды экиге бөлгөндө бирдей сумма чыкса анда ал сандар жуп сандар, ал эми айырма болсо так сандар деп аталат.
Динамикалык слайддын жардамында сандардын так жн жуп экендиги сүрөттөрдүн жардамында түшүндүрүлөт.
Тапшырма: Сүрөттөрдөгү нерселерди санагыла жана алардын жуп же так экендиктерин аныктагыла (1-слайд).
Окуучулар 2-слайддын жардамындагы берилген тапшырманын жардамында сандардын так же жуп касиеттерин аныкташат.
Тапшырма: Сүрөттөрдөгү нерселерди санагыла жана алардын жуп же так экендиктерин аныктагыла.
Тапшырма: “Сандарды тааныйбыз” оюуну Тапшырма: Сүрөттөрдөгү нерселерди санагыла жана алардын жуп же так экендиктерин аныктагыла (3-слайд).
Экранга көрүнгөн санды атагыла жана анын жуп же так сан экендигин аныктагыла.
Тапшырма: Сүрөттөрдүн жардамында амалдарды аткарабыз жана чыгарылыштын так же жуп сан экендигин аныктайбыз (4-слайд).
1 ден 10 го чейинки сандардын кайсылары так сандар?
1 ден 10 го чейинки сандардын кайсылары жуп сандар?
2, 4, 6, 8, 10 сандары
Маселе иштөө (6-, 7-слайддар)
Бейшендин 10 жаңгагы болгон. Үчөөнү Айбекке берди. Бейшендин канча жаңгагы калды?
Мугалим: Келгиле балдар салыштырмалуу ойлонууну үйрөнөбүз. Азыр жаныңарда маселени чыгаруу үчүн 10 жаңгагыңар жок. Бирок бул эч нерсе деле эмес. Силерде таякчаңар бар эмеспи андан 10 таякчаны бөлүп алабыз. Ажыратылып алынган таякчадан үчтөн таякчаны дагы эсептеп бөлүп, бөлүнгөн 3 таякчаны жаныңардагы шеригиңерге карматкыла да, колуңарда калган таякчаларыңарды санап көргүлөчү балдар. Канча таякча клаыптыр силерде?
Жообу: 7 жаңгагы калды.
Маселе иштөө:
Айбектин 9 сому бар.7 сомго ал конфет сатып алды. Айбектин канча сому калды.
Мугалим:Келгиле балдар биз дагы эле жогорудагыдай эле салыштырмалуу ойлонуу ыкмасын колдонуу менен маселебизди чечип алалы. Анткени азыр жаныбызда 9 сом акча жана конфета сатып алуу үчүн бизде дүкөн жок. Бирок бул бизге эч кандай кыйынчылык жарапайт. Анткени Ошол эле математикалык таякчабыздын жардамында ушул маселени да чечип алуу мүмкүнчүлүгүбүз бар. Ал үчүн таякчаларыбыздан өзүбүзгө 9 таякчаны бөлүп алалы. Жаныңардагы шеригиңерди дүкөнчү катары элестеткиле жана ага конфета сатып алууүчүн өзүңөрдүн 7 таякчаңарды бере тургула. Колуңарда канча таякча калды? Колуңарда канча таякча калса Айбекте да ошончо сом акчасы калды.
Жообу: Айбектин 2сому калды
Окуучулардын сабаккакөңүл буруусу, жске тутуусу, кабыл алуусу, катышуусу жана жетишүү принциптери эске алынып тапшырмаларды аткаруу дэңгээлине карай салыштырмалуу баалоо жүргүзүлөт.
Жуп жана так сандарды ирээттүү тартипте бөлүштүрүп жазып келүү.
Көңүл бурганыңыздар үчүн чоң рахмат!
Жамбилова Майрамгүл Шакирбековна
№ 5 Назир Токторбаев атындагы орто мектептин мугалими
Жұп және тақ сандар
Сабақтың тақырыбы: Жұп және тақ сандар.
1.Жұп және тақ сандар ұғымын қалыптастыру. Натурал сандар туралы түсініктерін, тарихи ой-өрістерін кеңейту.
2.Логикалық ойлау, зейін тұрақтылығы мен есте сақтау қабілеттерін қалыптастыру.
3.Оқушыларды ұқыптылыққа,тиянақтылыққа тәрбиелеу.
Сабақтың түрі: жаңа сабақ.
Сабақтың әдісі: сұрақ-жауап,түсіндірмелі.
І. Ұйымдастыру кезеңі
Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеріп,олардың зейінін сабаққа аудару.
Үй тапсырмасын тексеру.
Өткен тақырыпты қайталау
1) Сонымен балалар натурал сандар деп қандай сандарды атаймыз?
Натурал сандар деп мына сандарды атаймыз 1, 2, 3, 4,…
Барлық натурал сандар жиының N символымен белгіленеді.
2) 2 : 2= 1 12 : 2= 6 124 : 2= 62
4 : 2= 2 14 : 2= 7 160 : 2= 80
6. 2= 3 16 : 2= 8 380 : 2= 190 т.с.с
Жұп сандар дегеніміз 2-ге қалдықсыз бөлінетін сандар.
Жұп сандарға: 2, 4,6,8,10,12,14,16,18,20.
3) 3 : 2=1(1қалдық) 13 :2= 6 (1қалдық) 243 : 2= 121(1қалдық)
5 : 2=2(1қалдық) 15 : 2= 7 (1қалдық) 365 : 2= 182(1қалдық) т.с.с.
Тақ сандар дегеніміз 2-ге қалдықпен бөлінетін сандар.
Тақ сандарға: 1,3,5,7,9,11,13,15,17,19,21.
1/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image001.png» />
І
Содержимое разработки
Мектептегі музыка пәнінде жаңа технология әдіс-тәсілдерін, бағдарламалар тобын қолдану үрдісі
Президентіміз Н.Ә.Назарбаев айтқандай, сапалы білім беру Қазақстанның индустрияландыруының негізіне айналуы тиіс. Бұл мәселе мектептерге байланысты айтылып тұрғандығы белгілі. Еліміздің болашағы орта мектептен толық қанды сапалы білім алған, оның бағдарламасын толық меңгерген баладан, яғни оқушыдан шығары анық, өйткені, ертеңгі ел тізгінін ұстар азаматтар бүгінгі мектеп оқушысы.
Баланы болашаққа дайындау – бүгінгі күннің ең негізгі мәселесі. ХХІ ғасыр- ақпараттандыру ғасыры. Қоғамды ақпараттандыру – мәдениеттің, білім мен ғылымның дамуына ықпал ететін шарттарының бірі.
Бүгінгі таңда қоғамымыздың жаңа қарқынмен дамуы, ғылыми-техникалық прогрестердің жетістіктері, еліміздің өркениетті елдер қатарынан көрінуі білім беру жүйесіне де ықпал етпей қойған жоқ. Оқу жұмысын ұйымдастырудың негізгі түрі – сыныптық сабақ жүйесі екені бәрімізге мәлім.
Қазіргі таңда жалпы білім беру кешендерінде музыка сабағын жоғарғы дәрежеде өткізу көзделіп отыр. Музыка пәні – шығармашылық пән. Оған көптеген ізденіс, шығармашылық, іскерлік, тапқырлық өте қажет.
Осы күнге дейінгі музыка бағдарламалары әртүрлі құрылымда, түрлі авторлардан туындалып жатса да, барлығының да мақсаты халқымыздың және де басқа ұлт-халық өкілдерінің байырғы сазын терең мазмұнда кейінгі ұрпаққа жеткізу, насихаттау болып табылады.
Сол орайда музыка пәні мұғалімінің кәсіби шеберлігі жоғарғы деңгейде болу керек деп ойлаймын. Ал ол үшін пән мұғалімі қазіргі таңда қолданысқа берілген жаңа технология әдіс-тәсілдерін, түрлі бағдарламалар элементтерін дұрыс және ұтымды қолдануы қажет.
Өйткені ең алдымен музыка шығармашылық, өнер сабағы екенін үнемі жадымызда ұстап, берілген тақырып мазмұнын шеберлікпен ашып көрсетіп, жас шәкірт бойына музыкалық білімді құнарлы сіңдіруіміз абзал. Көптеген сабақтас пәндер «Сын тұрғысынан ойлауды дамыту» әдісін кеңінен қолданады. Ал ол әдісті біз музыка пәнінде толық қолдануымыз қажет пе?
Міне осы сұрақ көптеген музыка мамандарын жаңылдырады. Яғни бұл әдісті қолданамын деп ұстаз музыка пәнінің негізгі кезеңдерінен ауытқып кетеді. Оқушы бойында өнер туындыларының тұтастай көрінуі үшін салыстырмалы, қарама-қарсылық принциптерді пайдалана отырып, шығармаларды тез қабылдауға әсерін тигізіп, танымдық қызығушылығын тудыратын тәсілдерді көбірек қолдану барысында бастауыш сынып оқушыларымен мектеп алды даярлық тобына арналған «Тәй-тәй» атты бағдарламасының элементтері де зор үлесін қосады.
Яғни бүлдіршіндер осындай балғын шағынан бастап, топтық жұмысқа қалыптасып, ойларын ашық бөлісуге дағдыланады.
Ал ұстаз бағыты шынайы музыкалық тәрбие беруде оның жеке дара психологиясын, жас ерекшелігін, мінез құлқының өзгешілігінің ескеріп, тиімді қолдана білуі арқылы айқындалады.
Сондай-ақ халықтық педагогика үнемі сабақталып жүріп отыруы қажет. Яғни «Ақ сүйек», «Жүзік салу», «Теңге алу» сияқты ұлттық ойындарды әуендете қолдану және сергіту сәттерінде музыкалық түрде көрсету оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арта түседі.
Балалардың музыкалық тәрбиесі дәстүрлі мәдениет тұрғысынан кеңінен берілуі қажет. Өйткені жас шәкірттің дүниетанымы алдымен ұлттық музыка, халық өнері арқылы дамып, басқа жанр түрін сабақтастыра байланыстырып саз әлемінің тұңғиығына өріс алады.
Музыка пәні маманының кәсіби шеберлігі ән үйрету кезеңінде жоғарғы дәрежеде ойнап, алдындағы шәкіртті таңырқата орындау тыңдаушыларының көңілінен шығуы арқылы көрінеді.
Әлемдік педагогикалық зерттеулерді саралау, оларды қазақ мектебінің үрдісіне ұтымды қолдану, ұлттық жүйенің ерекшелігін ескере отыра жаңа педагогикалық технологиялар мен иновациялық бағыттарды жұмыс формаларында орынды пайдалану тәрізді мазмұнды жұмыстар түзілуде.
Музыкасабақтарында да электронды оқулықтарды тиімді пайдалануға мүмкіндік бар. Бұл мұғалімнің магнитофон, күйтабақпен жұмысын жеңілдетеді, тақтаға ән мәтінін жазу уақытын үнемдейді. Оқушыларға әр түрлі өлеңдердің әнін тыңдауға, оған өзгертулер енгізуге, өздері орындаған өлеңдерді компьютер арқылы тыңдауға мүмкіндік береді.
Электрондық оқулық арқылы түрлі суреттер, видеокөріністер, дыбыс және музыка тыңдатып көрсетуге болады. Бұл, әрине мұғалімнің тақтаға жазып түсіндіргенінен әлдеқайда тиімді, әрі әсерлі. Меңгерілуі қиын сабақтарды компьютердің көмегімен оқушыларға ұғындырса, жаңа тақырыпқа деген баланың құштарлығы оянады деп ойлаймын.
Компьютердің кең мүмкіндіктері музыка пәнінен фонотека, мәліметтер қорын жасақтап, толықтырып отыруға мүмкіндік береді, оларға қол жеткізуді оңтайландырып, сұрыптау мен іріктеу мүмкіндіктерін жетілдіреді.
Дегенмен, қазіргі кезде электрондық оқыту, 12-жылдық білім беру жүйесін көшу жағдайында музыка пәні мұғалімдерінің әдістемелік жаңа технологиялармен байланысты әдістемелік жинақтарын толықтыру өзекті болып отыр. Оқу орындары толық интерактивті тақта мен оның аппараттық және бағдарламалық құралдарымен қамтамасыз етілген. Осы жағдайды ескере отырып, әр сабақта мектеп мұғалімдерінің интерактивті тақтамен еркін жұмыс жасау дағдыларын жетілдіре отырып, олардың өз бетімен музыка сабақтарына дидактикалық материалдар, мультимедиа өнімдерін, тестілеуші құралдарды пайдалану қарастырылған тест тапсырмаларын даярлауға үйретіп, мектепте машық барысында пайдаланып отырмыз.
Оқушылар интерактивті тақта мен оның бағдарламалық жабдықтамасымен еркін жұмыс жасауға үйретіліп, тек дайын тапсырмаларды ғана орындамайды, интерактивті мүмкіндіктерді де пайдаланады.
Осындай тапсырмалар мектеп оқушыларының музыка пәніне деген қызығушылықтарын арттырып, олардың тақтаның алдында, аудитория алдында өздерін еркін ұстап, оқу-танымдық іс-әрекеттерді ұтымды жүзеге асыруына ықпал етеді.
Осылайша, ақпараттық технологиялар педагогтарға өздерінің жұмысын сапалы тұрғыдан жақсартып, әдістері мен формаларын өзгертіп, оқушылардың жеке тұлғалық қабілеттерін толық сақтау мен дамытуға, оқытудағы пәнаралық байланыстарды нығайтуға, оқу үдерісін ұйымдастыруды үнемі динамикалы жаңғыртуға мүмкіндік беертін құрал болып табылады. Ал басты артықшылығы – дәстүрлі оқу үдерісін түрлендіріп, оған жаңаша көзқарастарды тиімді енгізуге мүмкіндік беріп, оқушылардың білім алуын қызғылықты әрі жеңіл етуге ықпалы.
Әрбір халықтың тәлімгерлік тарихына назар салар болсақ, ұрпақтан-ұрпаққа беріліп келе жатқан мол тәжірибені байқаймыз.
Бүгінгі мақсат халықтың музыкалық педагогика саласының сол озық идеяларын жандандырып, білім беру жүйесіне енгізу отыр.
«Музыкалық тәрбие әдістемесі» білім беру жүйесіне әрдайым бағынады және музыкалық педагогика үрдісін дамытады. Болашақ ұрпақтың дәстүрлі сазын бойларына сіңірте келе әлемдік саз әлемімен ұштастырып, рухани байлықты жан дүнесіне игереді.
Психикалық дамуы кешеуілдеген балалар тобын, соңғы көрсеткіш бойынша 35 процентке жуығын нервтік – психикалық сферасы зақымданған мектепке дейінгі балалар құрайды. Психикалық дамуы кешеуілдеген балалар категориясын 50-шы жылдардың аяғынан бастап зерттеу кеңінен қолға алына бастады. Проблеманы зерттеумен айналысқан ғалымдар: М.С.Певзнер, Т.А.Власова, К.С.Лебединская, В.В.Ковалев, П.Е.Сухарева, В.И.Лубовский т.б. бала дамуы ерекшеліктеріне қарай өз пікірлерін ұсынды.
Өнер пәні ретінде ән-күй сабақтарын ұйымдастыру проблемалары жөнінде О.А. Апраксина өз еңбектерінде тұжырымды пайымдаулар жасады. Оның пікірінше, музыка мектеп пәні ретінде өзге сабақтармен ортақ ұқсастығы бар болуымен қатар, оған мынадай ерекшеліктер де тән:
1) Өзге пәндер сияқты музыка сабақтарының құрылымы психологиялық-педагогикалық заңдылықтарға сүйенеді;
2) Өзге пәндерді оқыту сияқты музыка сабақтары жалпы дидактикалық принциптерді ұстанады;
3) Музыка пәнін оқыту өзге пәндермен және ұйымдастыру формаларымен байланысты болады;
4) Ұйымдастыру формаларының әртүрлілігіне қарамастын, музыка сабағы бір тұтастықта болуы тиіс;
5) Өзге пәндермен ортақтастығы – онда негізгі оқыту әдістері де қолданылатындығында.
О.А. Апраксина музыка сабақтарының басқа да ерекшеліктерін ашып көрсетті:
— Бірінші ерекшелігі – музыка сабағы өнер сабағы. Себебі музыка өнері оқушының сезімі мен эмоциялық сферасын қамтитын болмысты бейнелейтін ерекше формасы. Музыкаға оқытуда танымдық процестің өзі тек ой-сананың әрекеті ғана емес, эмоция мен ойдың, сана мен сезімнің бірлігінде жүзеге асырылады;
— Екінші ерекшелігі – музыка адамның психикасына, моторикасына және физиологиялық процестерге кешенді түрде ықпал етеді. Яки адамды түрлі психикалық кейіпке түсіреді, оның бойында түрлі психикалық процестер мен физиологиялық процестер жүріп жатады;
— Үшінші ерекшелігі – міндетті түрде саналылық пен эмоционалдық бірлестік болуына байланысты, сабақтың әр элементі балалардың белсенді қызығушылықты қарым-қатынасын тудырады;
— Төртінші ерекшелігі – музыка сабағында эмоционалдық пен саналылықтың бірлігі ғана емес, көркемдік пен техникалық бірлік те орын алады. Сондықтан тыңдауға, ән салуға арналған репертуар мен қатар жаттығулар да көркем болуы тиіс. Тіпті унисонда орындалған бір дыбыстың өзі де әдемі, әрі көркем орындауды талап етеді. Ондай көркемдік орындаушылық техникасын меңгеруге тікелей тәуелді болады. Сондықтан оқу материалдары ретіндегі музыкалық шығармалардың мәнері образдылығы, көркемдік пен техникалықтың бірлігінде жүзеге асырылуы тиіс.
Сонымен, музыка сабақтары мектептегі өзге пәндермен ортақ белгілерін сақтай отырып, өзіндік ерекшеліктерін де сақтауы тиіс. Ондай ерекшелік, біріншіден, оқу материалы; екіншіден, оқушының танымдық, сондай-ақ оқушының жалпы жалпы және арнайы қабілеттерінің дамуы; үшіншіден, оқыту әдістері; төртіншіден, қолданылатын техникалық құралдар; бесіншіден, музыка пәні мұғалімінің тұлғалық, кәсіптік мүмкіндіктері арқылы көрініс табады.
О.А. Апраксина өнер пәні ретінде музыка пәнінің өзіне тән ерекшеліктерін және оқыту заңдылықтары мен принциптерінен туындайтын білім беру, тәрбиелік, ұйымдастыру талаптарын былай қарастырады:
— музыка сабағының білім беру міндеттерінің нақты айқын болуы;
— музыка сабағының мазмұны оқу бағдарламасына, сабақтың мақсатына, оқушының даярлық деңгейлеріне сәйкес анықталуы;
— музыка оқыту әдістерін қолайлы етіп таңдау;
— педагогикалық байланыстардың болуы;
— музыкалық білім беру педагогикасының ғылыми жетістіктерін пайдалану;
— жеке тұлғаның барлық сферасын дамыту;
— жалпыпедагогикалық іскерліктердің дамуы;
— музыкалық білім, іскерлік, дағдыларын меңгерту;
— музыкалық тәрбие міндеттерінің нақты қалыптасуы;
— музыкалық дүниетанымын дамыту;
— оқушылардың танымдық қызығушылықтарын қалыптастыру;
— музыканы оқытудың психологиялық ерекшеліктерін ескеру;
— педагогикалық әдеп, оқушылардың адамгершілік сапа-қасиеттерін дамыту;
— музыка сабақтарын нақты жоспарлау;
— музыка сабақтарының белгіленген құрылымын сақтау;
— музыка оқытудың түрлі құралдарын қолдану;
Музыкалық білім беру педагогикасында музыка сабақтарын өзінің дидактикалық мақсаты, мазмұны және оқыту әдістемесіне қарай түрліше жүйелеу ұсынылған. Соңғы жылдары педагогикалық технология идеясының жандануы, білім беру саласына ғылыми-техникалық жетістіктердің ендірілуіне байланысты сабақ беруді жетілдіру, оны ұйымдастырудың тың жолдары іздестірілуде.
Музыка пәні мұғалімінің сабақтарды өткізуге даярлығы басты екі кезеңнен оқу пәнін жүргізудегі жалпы және әрбір жеке сабақты өткізуге даярлығынан құралады. Жалпы даярлық барысында мұғалім оқушылардың пәнге деген қызығушылығын, қарым-қатынасын, бейімділіктерін және музыкалық даму деңгейлерін зерттейді. Музыка пәні мұғалімінің әрбір жеке сабаққа даярлығы да едәуір ізденісті, шығармашылықты талап етеді. Бұл жұмыстың алғашқы кезеңінде оқу материалының мазмұны ойластырылады. Әрине, мұғалім тек бағдарламада қарастырылған оқу материалымен шектелмей, оқулықтарда, көмекші құралдарда берілген дидактикалық материалдарды мейілінше терең меңгеруі тиіс.
Музыка сабақтарын жүргізу үшін типтік бағдарлама негізінде құрылған күнтізбелік-тақырыптық жоспарда бірізділікпен жоспарланған тақырыптардаң білімділік, тәрбиелік мақсаттары, қысқаша мазмұны, сабақтың түрі, әдістері, қолданылатын көрнекіліктері, оқушылардың өз бетімен орындайтын жұмыстары, білім жетістіктерін бақылау және тексеру формасы, әр тақырыптың өтетін мерзімі көрініс табады.
Музыка пәні мұғалімі сабақты жоспарламас бұрын, ең алдымен оқушылар белгілі бір тақырыпты зерделеу барысында, яки есте сақтау, білу оқу дағдылары және алған білімдерін түрлі ситуацияларды қолдану сияқты нәтижелерге қол жеткізуі керектігін нақтылап белгілеп алғаны жөн.
Жеке сабақтарды ұйымдастыру күнтізбелік-тақырыптық жоспардың негізінде жүзеге асырылады. Әсіресе, қызметін жаңа бастаған оқытушылар сабақтың мазмұнын, оқыту әдіс-тәсілдері нақтылы белгіленген конспект дайындаған дұрыс.
Оқытудың нәтижелерін бақылау мен тексеру оқыту процесінің міндетті компоненттерінің бірінен саналады. Оның мәні пән бойынша оқушылардың меңгерген білім деңгейлерінің білім стандартына сәйкес құрылған бағдарламалық талаптарға сай болуын анықтау болып табылады. Кеінгі кезде оқыту процесінде осы жұмысты тиімділікпен жүзеге асыруда «педагогикалық диагностика» жиі қолданылып жүр:
1) алдын-ала тексеріс, мұғалімнің сабақты өткізуге дайындаған жоспары, материалдары қаралады және түсіндірудің, бекітудің, оқушылардың өздік жұмыстарының тәсілдері, әдісі, формалары жөнінде әңгімелесу жүргізіледі;
2) ағымдағы тексеріс, сабақтардың жүргізілу барысы тікелей бақыланады, оқушылардың білімі, дағдыларының деңгейі, оқушылардың шығармашылық тапсырыстарды орындау сапасы тексеріледі. Бұндай тексерудің барысында оқушылардың ұжымдық топпен бірге және жеке орындайтын музыкалық іс-әрекеттері есепке алынады;
3) қорытынды тексеріс, жарты жылдықта немесе оқу жылының аяғында оқушыларға білім мен тәрбие беру жұмыстарының нәтижелері сарапталады. Оларды сабақ-концерт түрінде де өткізуге болады. Себебі музыка сабағында музыкалық іс-әрекеттер негізінен ұжымдық түрде жүзеге асырылатындақтан, тексеруді де ұжымдық формада ұйымдастыру мүмкіндіктері бар.
Дидактикалық тесттер оқыту нәтижелерін тексеру мен баға беруде кейінгі жылдары көптен қолданылуда. Оларды жалпылама төрт типке бөліп қарастырымыз:
— есте сақтауға және еске түсіруге тиісті мағлұматтар, фактілер, ұғымдар, заңдар, теория туралы білімдерді тексеру;
— зерделенген материалдарға өз бетімен сыни тұрғыдан баға беру іскерліктерін тексеру;
— алынған мағлұматтар негізінде білімдерін жаңа нақты ситуацияларды пайдалана білу іскерліктерін тексеру.
Оқушылардың білім, іскерлік, дағды деңгейлерін тексеру, оқыту процесінің құрамдас бөлігі бола отырып, оқушылардың оқу жұмысын тек қана тексеру емес, тәрбиелік, дамытушылық қызметтер де атқарады.
Тексеру әдістерін таңдау иексерушінің алға қойған мақсаттары мен міндеттеріне тікелей байланысты. Оқушылардың үлгерімі мен білім сапасын тексеруде, оның жүйелілігі мен тереңдігін қамтамасыз ету үшін, бұдан да басқа қалыпты емес түрлері, айталық, өздік баға беру, өзара баға беру сияқты әдістер қолданылады.